Volwassen Geloof                                                                Grabbelton van Uitspraken





Hieronder volgen 100 uitspraken uit het boek Volwassen Geloof dat op deze site in zijn geheel te belezen is. Beweeg de muis op het onderwerp en de tekst zal automatisch verschijnen (Browser = Explorer).





IJzeren greep van de bijbel


Modern mens


Moderne levensbeschouwing


Afvalligen


Godsdienst in de 21ste eeuw


Godsdienst in crisis


Ongeloofwaardigheid van christelijke voorstellingen


De hardnekkigheid van absurditeiten


Bijbeluitspraak en commentaar


De allergrofste zonde van het christendom


De Grabbelton van gelovige opvattingen


Hoe is het mogelijk?


De verzoeningsleer


Geweld doen aan ons denken


De tien geboden


De ingekapselde gelovige


Doemdenken als ziekte


Tegengif tegen eindtijddenken


Pathologisch wereldbeeld


Laatste woorden van de bijbel


De doodzonde als martelwerktuig


Christendom is heidendom


Het komisch serieus denken over de hel


Moderne bijbelgelovigen


Verscheurd innerlijk


De Heilige Geest


Bijgeloof


Angsten en waanideeën


Liefde en haat


De psalmen


Een aanklacht


Persoonlijk getuigenis 1


Het unieke van de bijbel


Waar kies ik voor


Aanpassen van de godsdienst


De onnaspeurlijke rijkdom van het evangelie


Hoe het christelijk geloof werkt


Getraind in onderdrukken


De bijbel


Vergeven


Verkrachting van het begrip liefde


Persoonlijk getuigenis 2


De God die verborgen is


Opstijgen tot het hogere


Astronomie en God


Gezond denken


Het fundamentalisme


De moderne wereld


Onbegrijpelijk


De keerzijde van de godsdienst


De kern van godsdienst


Geloof en wetenschap


Dogma’s


Wegvallen van godsdienst


Volwassen Geloof


De onverschilligheid van God


Goede vraag


Gods probleem


Modern christelijk


Opstanding van Christus


De nachtmerrie


Logisch denken


De oorzaak van veel ellende


Moderne bijbelvertaling


De keerzijde van het christendom


Nieuwe vertaling van Ef. 4:6-10


Van straf leren


Pijn niet negatief


Christelijke theologie in een notendop


Geloven in God dom?


De evangeliën


Wat denk je trouwens van Jezus?


Hoe verder met godsdienst?


Je eigen God creëren


Gelovig-ongelovig


Verlangen naar godsdienst


Definitie van geloof


Hoe ziet mijn God eruit


Vage godsdienst


Waar godsdienst toe dient


Het innerlijk van de gelovige


Moderne christelijke theologie


Bang en Boos


Denk hier eens diep over na


Christendom in de praktijk


Eigentijds geloof


De moeilijkste vraag is de gemakkelijkste


Gefrustreerde theoloog


De sleutel voor de toekomst


De grootte van een mens


Nieuwe vertaling Van 2 Petrus 3


Uiterste vroomheid


Het dilemma van het christendom


Boekgodsdiensten in de 21ste eeuw


Godsdienstig denken van de toekomst


De godsdienst van de 21ste eeuw


Wonderen


God


Geloof en werkelijkheid


Waarom dit alles geschreven moest worden



[U1]Niets heeft zoveel van mijn psyche gevergd als dit innerlijk proces om los te komen uit de onbegrijpelijke ijzeren greep van de bijbel. Deze ‘ijzeren greep’ houdt verband met de keerzijde van het christelijk geloof, iets waar ik niet meer over kan zwijgen, maar in alle kleuren in het hiernavolgende uit de doeken zal doen.

[U2] Dit is het unieke van onze tijd: een modern mens kán geen definitieve keus doen wat betreft de realiteit van het bestaan. Hij heeft geen ‘uiteindelijke oplossing’, hij gelooft niet in een ‘laatste waarheid’, een niet-omstotelijke basis waaraan hij zich kan vasthouden, een pakket met opschrift: ‘dit is het nou, de ultieme waarheid’. En dit is niet triest, maar juist de hoogste waarheid die we kunnen bereiken, het grootste inzicht, de grootste wijsheid. Dit is wat de mensheid verder brengt.

Triest is de mensheid die meent goddelijke openbaringen op schrift te hebben. Deze gelovigen hebben van mensen -priesters, profeten, wijzen, rondtrekkende predikers- afgoden gemaakt. Triest is ook dat godsdienst voor velen slechts de betekenis heeft van bijgeloof (=fantasieën, angsten en sensatiezucht over de bemoeienis van onzichtbare machten in het aardse leven). Dit is wat de mensheid omlaag haalt, terugtrekt naar een benauwend verleden.

[U3] De keus die een gezond modern mens maakt om het geheel van het bestaan te beschrijven is ‘het opweg-zijn’, het leven in een nooit ophoudende stroom van steeds nieuwe prikkels, het leven in de wetenschap van het nooit zullen aankomen, het leven in het zich bewust zijn van het niet-weten; het zoveel mogelijk eerlijk willen zijn in eigen mondig denken en moedig alle consequenties van de eindeloze stroom aan informatie onder ogen zien, het zoeken en ervaren van de tastbare liefde en troost op aarde en het zetten van hoge doelen voor de verre toekomst van de mensheid die de mensheid op eigen kracht zal bereiken.

[U4] Aan het begin van de reis om het vertrouwde geloof op te geven ziet de gelovige steeds maar grijparmen die hem terug willen halen. Hij ervaart nog de angst het verkeerd te doen. Hij wordt heen en weer geslingerd. Hij kan niet meer terug, want het zijn grijparmen van een enge inktvis geworden, maar kan soms ook niet verder op weg naar licht en lucht.

Maar wanneer de reis tot over de helft komt ervaart de afvallige opeens dat er veel meer licht van God uit de richting van waarheen hij zich naartoe begeeft valt te ontwaren dan uit de richting vanwaar hij komt. Terugkijkend op zijn oude geloof ziet hij opeens, alsof zijn ogen voor het eerst open zijn, alle schaduwen waar hij vroeger in geloofde maar nooit als schaduwen onderkende. Het zijn opeens schaduwen omdat je nu inziet dat zovele geloofszaken God op geen enkele manier eer aan deden.

[U5] God zal overal en altijd ergens diep en vaag aanwezig zijn in het menselijk denken, maar de 21ste eeuw zal volkomen afscheid nemen van de god van de bijbel. Het is een lang proces dat 250 jaar geleden begon en in deze eeuw definitief afgemaakt zal worden. Sommige mensen zullen het radikaal doen en anderen zullen lang net doen alsof ze met de oude god nog steeds van doen hebben. Hun bijbel blijft in hun achterzak, nog waarschijnlijker op de boekenplank, maar het geloof zullen ook deze bijbelvereerders beleven op een volkomen moderne manier. In feite is het heel gemakkelijk. Christenen hebben al 2000 jaar bijvoorbeeld het boek Leviticus maar zo goed als dichtgelaten. In deze eeuw gaan er nog een hoop andere boeken dicht en zullen talloze teksten voorgoed ongelezen blijven, en velen zullen het niet eens merken. Eeuwenlang is het christendom beleefd zonder dat mensen de bijbel lazen.

[U6]De kern van de crisis in de godsdienst is: velen zien geen reden meer om gelovig te zijn. In feite is dit de allerzwaarste kritiek aan het adres van God: Hij heeft ons in de steek gelaten. Hij laat op geen enkele duidelijke en onomstootbare wijze merken dat Hij handelt, mensen en gebeurtenissen leidt en gelukkig maakt, iets te zeggen heeft anders dan onze eigen inbeeldingen en waangedachten. Dit betekent dat God zoals Hij ons in de bijbel voorgesteld wordt dood gaat.

[U7] De voorstellingen van de bijbel zijn hard op weg om volslagen ongeloofwaardig te worden. Het ironische is dat zowel ‘de afstrepers van dogma's’ (term die ik las om de modern theoloog Kuitert te karakteriseren), als de fundamentalistische christenen aan dit proces evenhard meedoen. Dat ze de doodsvijanden van elkaar zijn onderstreept het afsterven van een godsdienst: er is geen mogelijkheid meer om het in leven te houden. De orthodoxe en liberale interpretatie van het geloof zijn onderling volkomen tegengestelde krachten. Hun aan de weg timmeren om een oplossing te zijn voor de christelijke geloofscrisis mondt uit in de grootst mogelijke verdeeldheid onder de gelovigen en versterkt daardoor juist de ongeloofwaardigheid van beide groepen.

[U8]Ik kan er natuurlijk naast zitten wat de snelheid betreft waarop het christendom zal verdwijnen. Ongeloofwaardigheid in religie is tenslotte nooit een reden geweest voor het volledig verdwijnen ervan. De Grieken hadden honderden jaren een godsdienst waarvan ieder ontwikkeld mens wist dat het onzin was. De Romeinen hadden goddelijke keizers, maar iedereen wist dat je dat 'goddelijk' maar met een korreltje zout moest nemen. Onze eigen cultuur heeft met vele absurde dogma's en handelingen van het Katholicisme al 500 jaar geleden afgerekend, maar het heeft de Katholieke kerk er niet van weerhouden op aarde een tweemaal zo grote aanhang te hebben als de Protestantse kerken! Ik schrijf dat de voorstellingen van de bijbel 'hard op weg zijn om volslagen ongeloofwaardig te worden', maar sommige denkers waren al 200 jaar vóór mij tot dit inzicht gekomen. En hoe verklaar ik het dat ik er als jong mens ook tientallen jaren heilig in heb geloofd?

[U9]‘Een eigenhandige groet van mij, Paulus. Indien iemand de Here niet liefheeft, hij zij vervloekt.’(1 Cor 16:24).

Je hoort het en je gezicht verbleekt. ‘Vervloekt?’ Hoor ik dat goed? Hoe kan dat nou na zo'n sublieme preek over liefde? Je kijkt hem in totale verwarring aan en ziet hem na het woord ‘vervloekt’ zijn blik opslaan en hem naar jou kijken met gefronste wenkbrouwen. Je verstijft, je wordt met stomheid geslagen. De wereld is gek. Iedereen is geschift. Je hele leven zweef je tussen hemel en hel. Je vlucht het huis uit en wil niets liever dan het gezapige leventje van morgen. Godsdienst is voor ziekelijke fanatiekelingen.

[U10]De allergrofste zonde van het christendom is dat het zichzelf verabsoluteert. Vanaf het begin heeft ze de pretentie gehad de enige, onvoorwaardelijke, eeuwig geldende en onveranderlijke weg te zijn tot gelukzaligheid, tot kennis van God en inzicht in het leven. Ze heeft zich de rang toegekend van de enige kinderen van God te zijn, en hiermee heeft ze de mensheid opgedeeld in twee groepen –zij die bij God horen, en zij die erbuiten vallen. Deze zonde is van onmetelijke omvang. Traditioneel christen worden is gelijk aan jezelf buiten de mensheid plaatsten. Afscheid van dit traditionele christendom is dan ook de grootste verademing van mijn leven: een terugkeer tot de mensheid!

[U11]Godsdienstige opvattingen zijn in de bijbel op honderd-en-een punten in grove tegenstelling tot elkaar; we vinden er letterlijk alles wat we in ons leven maar eruit willen halen, van het verbranden en uitmoorden van ‘slechte’ mensen, via het onaantastbaar zijn van de oprecht gelovige -zelfs wanneer ze je in een vuur gooien dat zeven maal hoger is opgestookt er nog ongeschonden uitkomen- tot aan het je gewillig laten doodslaan door anderen om de liefde te laten zien. Ik noem de bijbel dan ook een grabbelton.

[U12]Wij mensen beginnen ons godsdienstig denken met deze basisgedachte: God is goed en perfect en almachtig. Hoe is het dan mogelijk dat we met bovenstaande eenvoudige en ondubbelzinnige gedachte als uitgangspunt een godsdienst uitvinden van pakweg 1340 bladzijden (mijn bijbel) waarin we een wirwar van gedachten over behoudenis, verdoemenis, een oneindige lijst geboden, verboden, dreigingen, straffen, voorwaarden, uitleggingen, tegenstrijdige verslagen, onmogelijke voorstellingen van de werkelijkheid, ongerijmdheden, absurde of onbenullige voorschriften, een oneindige opsomming van moorden, wreedheden en willekeurig, grillig handelen van God tegenkomen?

[U13]De verzoeningsleer van het christendom is ten diepste gebaseerd op bloedwraak. Lees het verhaal in 2 Samuel 21 nog een keer. God eist bloedwraak, en wanneer er zeven onschuldigen opgehangen zijn ‘ontfermt Hij zich’ over het land. Een verhaal als dit, zorgvuldig gemeden door alle vrome predikers, slaat mij in m’n gezicht. De kern van het christendom is dan ook dat het staat op het primitieve fundament van het oeroude mensenoffer.

Er valt helemaal niets te verzoenen tussen God en mens. Ieder die het leven lief heeft, heeft God lief en ervaart dat God de mens lief heeft. Indien er toch iets van verzoening sprake moet zijn dan is het eerder de noodzakelijkheid dat God zijn verontschuldiging aanbiedt aan mensen voor wie het leven een te zware opgave was. Maar ik ben er zeker van dat wij mensen Hem uiteindelijk zullen kunnen vergeven.

[U14]Waar het in dit e-boek in de eerste plaats om gaat is te zien wat bijbelgetrouwe christenen nooit zien, hoewel het er veelvuldig letterlijk staat (Jesaja 34): alles wat aan ‘de dag des Heren’ vastkleeft is de wraak van God. Dit zien we het duidelijkst tot uiting komen wanneer we opmerken dat Jahweh uitspreekt de kwaadaardigste volken, dus de grootste barbaren met de meest mensonterende praktijken, op te roepen om zijn eigen volk te straffen. Een onmogelijke gedachte, hetwelk totaal niets met rechtverschaffen te maken heeft! Merk in bovenstaande tekst ook op hoe God afgeschilderd wordt als zo buitengewoon vertoornd, dat Hij geen enkel medelijden meer heeft, alweer een onmogelijke gedachte. Hoe verdraaien we ons denken door te beweren dat Gods wraak, deze uiterste medogenloosheid, dit oproepen van ’s werelds grootste barbaren om te straffen, zijn aankondiging totaal niets te ontzien, totaal geen medelijden te hebben, in overeenstemming te brengen is met Rechtvaardigheid en Liefde?

[U15]Vorige week kwam de dominee op de school waar ik lesgeef. Hij legde de kinderen de 10 geboden uit als ‘perfekte wet van God, de basis van een goede samenleving’, en besloot met de woorden ‘Het laatste gebod leert ons dat je niets wat van een ander is mag begeren, niets van zijn eigendommen of degene waar hij of zij mee getrouwd is.’

Op deze manier wordt de moderne mens vaak misleid. De bijbelse woorden zijn namelijk: ‘Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn slaaf, noch zijn slavin, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is’ (Ex. 20:17). Een goed verstaander begrijpt dat de tien geboden gegeven worden aan de vrije man. De slaven staan net iets hoger dan de runderen en ezels. Over de vrouw als begerend en onafhankelijk handelend mens gaat het hier helemaal niet, ook zij is het eigendom van de man, net zoals een man in het bezit kan zijn van slaven of bijvoorbeeld zijn dochter als slavin kan verkopen, omdat zij zijn bezit is. Dat is de wereld van de bijbel.

[U16] Wij moeten menselijk worden in de hoogste betekenis van het woord: afstand doen van alle barbaarsheid in ons denken. Maar ik begrijp uit eigen ervaring ook dat dit voor eindtijdchristenen schier onmogelijk is. Het gedachtenpatroon, de hoeveelheid boeken die ze erover hebben gelezen, de stellige uiteenzettingen van vrome uitleggers en het benauwende van de moderne wereldpolitiek die er zo mooi op aansluit, doet mensen in een spinnenweb leven waaruit men zich met geen mogelijkheid meer vrij kan maken. Ik heb al jaren het gevoel dat het geen zin heeft al de eindtijdtheorieën te bestrijden. De mensen die erin zijn verstrikt leven in een gedachtensysteem dat te vergelijken is met mensen die in sektes zoals Jehova’s Getuigen leven. Ze zijn volledig ingekapseld in een waterdicht systeem. Ze lezen teksten die over haat, grimmigheid, wraak en uitroeiing spreken alsof het over een schaakwedstrijd gaat. Ze zijn als generaals die hun linies op de landkaarten verschuiven. Ze hebben geen idee van oorlog, geen ogenblik aandacht voor het lijden van de mens. Ze zijn als computers die niet anders kunnen dan uitkomen op waarvoor ze voorgeprogrammeerd zijn. Ze zullen je zelfs vertellen dat hun eindtijdgeloof een troost in dit leven is!
In de godsdienst wordt alles omgedraaid tot het tegenovergestelde.

[U17]De fixatie van gelovigen op eindtijddenken is het gevolg van het instorten van de religieuze maatschappij (het instorten van de christelijke greep op de maatschappij) en de daaruitvolgende onzekerheid wat betreft de geldigheid van dit geloof. Gelovigen hebben voortdurend een houvast nodig waaraan ze zich kunnen vastklampen om toch maar christen te blijven in een wereld die onophoudelijk een informatielawine van bijbelkritiek en kritiek op talloze absurde geloofsstellingen en denkpatronen aanlevert. Het eindtijddenken komt hier te hulp, het dient als middel om geloofszekerheid te verkrijgen in een klimaat waar het traditionele geloof bezig is af te sterven.

[U18]‘Tegen een ieder die de profetische woorden van dit boek hoort, zeg ik met nadruk: wie iets aan dit boek toevoegt, hem zal God straffen met de plagen die erin beschreven staan; en indien iemand afneemt van de woorden van het boek dezer profetie, God zal zijn deel afnemen van het geboomte des levens en van de heilige stad, welke in dit boek beschreven zijn. Hij die van dit alles getuigt, zegt: ‘Ja, ik kom spoedig!’ Ja, kom Heer Jezus!
De genade van de Heer Jezus zij met u allen.’ (Openb. 22: 18-21)


Let op wat er met nadruk wordt gezegd, en let op hoe de genade als een afterthought troost komt bieden. Dit is dan ook ten voeten uit de gehele bijbelse godsdienst in een notendop. Iets wat je in meer dan duizend bladzijden meer dan 1000 keer kan lezen. Tenslotte wordt hier nog een valse belofte aan toegevoegd. Dat de gelovigen nog steeds de valsheid van deze belofte niet inzien is alweer de sterkste illustratie van de basis van hun denken en geloof. Deze belofte is nu juist net de enige die we objectief kunnen beoordelen!

[U19]We hebben de hel achter de rug, kan het nog erger worden? Indien we een vergadering zouden houden met als onderwerp foltermethodes in de godsdienst uit te vinden om mensen altoos maar in de ban van de angst te laten leven zouden we op het volgende idee kunnen komen: we kunnen inderdaad nog wat olie op het vuur doen door iets uit te vinden wat zo vreselijk is dat dit met geen mogelijkheid vergeven kan worden! Niet in deze wereld, noch in de toekomende! De angst voor zo’n doodzonde zal bovendien effectief tot in het oneindige blijven doorwerken, ja, zich zelfs uit zichzelf vergroten, wanneer we de toehoorders ietwat in het onzekere laten wat betreft de inhoud van deze doodzonde. Juist dit nu is wat Jezus ons, ongetwijfeld net zo weinig vermoedend als Noach in zijn vervloeking van Cham, aandoet in het evangelie. Hij geeft als naam aan deze doodzonde: ‘de lastering tegen de Heilige Geest’. Gewoonlijk wordt over ‘de zonde tegen de Heilige Geest’ gesproken.

[U20]“De kerk heeft in het verleden en tot op de dag van vandaag altijd geleerd dat de jood een outcast is, dat hij iedere dag de profetieën vervult, een levende getuige is voor de waarheid van het evangelie. Jehova zal ervoor zorgen dat de joden nooit meer als een natie zullen bestaan (zo spreekt men), dat ze nergens rust zullen hebben, dat ze altoos verstrooid zullen blijven, met als doel dat de Bijbel steeds bewaarheid zal worden.” (Ingersoll beschrijft c. 1870 zijn tijd in een artikel ‘The Jews’)

En een eeuw later hebben alle bijbelgetrouwe christenen de zaken volledig omgekeerd! Men richt opeens stichtingen "Vrienden van Israel" op en maakt posters met de tekst "Israel is Gods wonder", en ziet opeens niet de verstrooiing, maar juist het oprichten van de staat Israel als het sterkste bewijs van de vervulling van de profetieën.
Er is dan ook geen beter tegengif tegen eindtijddenken dan een boekje te lezen over eindtijdinterpretaties en -verwachtingen in het verleden.

[U21]Het Oude Testament, hoe barbaars het ook is, kent geen demonen en helstraffen en doet ons in alles richten op alleen God. Een buitenstaander, die voor het eerst met het Christendom te maken krijgt, moet echter uit de gangbare christelijke literatuur wel tot de conclusie komen dat er twee sterke machten zijn die worstelen om de heerschappij, een goede en een kwade, en dat de kwade niet slechts nu de overhand op aarde heeft, maar ook eeuwig het grootste succes boekt. Want slechts een zeer klein deel wordt eens uit zijn klauwen gered. In feite zeggen vele gelovigen ook nog dat de Satan het in de eindtijd zelfs nog dreigt te winnen door bijna iedereen te verleiden. Iedereen die niet gebonden is aan voorschriften hoe je moet geloven kan niet anders dan uit dat theologische systeem de conclusie trekken, dat het in werkelijkheid om twee goden gaat, die in een machtsstrijd tegen elkaar verwikkeld zijn. Uiteindelijk wint de goede God het net op het nippertje, geheel volgens het schema van alle Hollywoodfilms.

[U22]Merk op: In de bijbel stuurt God mensen de hel in, in de preken van de evangelischen marcheert iedereen er uit vrije wil naar toe. Wanneer de hel te heet wordt, wordt hij wat afgekoeld en spreekt men over ‘beeldspraak’ en ‘afwezigheid van God’. Als het nog moeilijker wordt, zeggen we eenvoudig ‘dat laten we maar aan God over’. Men zegt de kracht van de liefde te verkondigen, maar heeft de hel nodig om de zonde te bestrijden en de morele regels hoog te houden. Men blijft in dit alles geloven, maar zou het liefst alles schrappen. Men heeft het over de hel, maar weet alles zo om te draaien totdat er zelfs uiteindelijk een ‘bevrijdende boodschap’ uit komt. En dan beschuldigen ze ertussendoor liefdevolle en logische mensen nog van ‘gedachtenkronkels’ ook!

[U23]Als de God van de bijbelse traditie de ware God is, dan heeft Hij in deze wereld geen aanhangers meer. Zelfs zij die zeggen hun geloof op de bijbel te baseren leven in een volkomen andere denkwereld dan hetwelk hun bijbel ze onderwijst. Gelukkig maar.

[U24]Hoe meer een mens zich identificeert met zijn idealen, des te meer verdringt hij de werkelijkheid die niet met deze idealen overeenkomt. Zo wordt de mens innerlijk gespleten en ziek. In het leven van alle christenen van alle tijden kan men een soort verscheurd innerlijk bespeuren. De mate hiervan kan natuurlijk verschillen, al naar gelang men meer of minder consequent denkt en zich overgeeft aan de godsdienst. Men kan ook opmerken dat mensen die van jongs af aan in het fundamentalistische geloof zijn opgegroeid hier het meest van te lijden hebben.

[U25]Nooit dringt het tot christenen door dat de Heilige Geest zich in het zweet schijnt te werken voor allerlei onbenullige zaken, terwijl Hij nooit in staat is de werkelijk belangrijke zaken in het menselijk bestaan op te lossen.

[U26]Het is interessant op te merken dat juist die gelovigen die zo het bovennatuurlijke werk van de Heilige Geest steeds om zich heen zien ook dezelfde gelovigen zijn die overal het bovennatuurlijke werk van de Satan opmerken. Of anders gezegd, hoe sterker het christelijke bijgeloof, des te sterker zal men last hebben van en zich afzetten tegen alle andere vormen van bijgeloof.

[U27]De vrome christen zit boordevol met zelfgecreëerde angsten omtrent een onzichtbare wereld, en probeert via een zelfgecreëerde fantasie omtrent een goede goddelijke kracht vanuit dezelfde onzichtbare wereld van deze angsten af te komen. Het is alsof de gelovige in een akelige droom leeft en daar met allerlei goocheltoeren maar een mooie droom van probeert te maken, maar er totaal geen weet van heeft dat je ook eenvoudig uit een droom kan ontwaken en dan pas de werkelijkheid kan ontwaren. Een werkelijkheid die veel minder angstig is dan de droomwereld.

[U28]Christenen zullen zich geinspireerd voelen door de liefde, wanneer je het aan ze vraagt zullen ze met stelligheid zeggen dat hun hele leven hierop gebaseerd is en tezelfdertijd zul je diezelfde mensen zien optreden als de felste en fanatiekste mensen die je kent, als de mensen die het meest doen aan veroordelen van anderen en veelvuldig vervuld zullen zijn van Heilige Toorn en zelfs Heilige Haat.

[U29]Vaak worden voor christenen zakbijbeltjes gedrukt, kleine uitgaven van het Nieuwe Testament waar de psalmen ook staan, blijkbaar omdat ze als hoogtepunt van vroom leven worden beschouwd. Hoe vreemd! In feite zijn de psalmen voor een groot deel oorlogsliteratuur waar de haat en wraak centraal staat en het bloed van af druipt. De haat in de Psalmen komen we bijna van psalm tot psalm tegen.

[U30]We zouden een bloedrode poster kunnen maken met een ellenlange lijst van alle mensenlevens die door God persoonlijk gedood werden in de bijbel. De lijst bevat dan enkelingen, die bij naam genoemd worden, plus ontelbaren die kunnen variëren van ‘en zijn gehele huis’ via ‘een groep van 42 knapen’, ‘gehele legers’ en ‘gehele volken’ tot ‘gehele mensheid, afgezien van één familie’. En onder die lijst zouden we het zesde gebod kunnen schrijven: Gij zult niet doodslaan!

Is er ooit iets vreemders uitgevonden dan de bijbelse godsdienst?

[U31]Hoe heb ik ooit in dit alles kunnen geloven? Hoe heb ik ooit een goed woord erover kunnen denken? Hoe heb ik van zwart wit kunnen maken? U kunt de bijbelse verhalen nalezen, avond na avond. Ja, ik herinner me dat ik er moeite mee had toen ik ze al twintig jaar geleden tegenkwam. Maar ik had toen niet de moed om mijn eerlijke gedachten te uiten. Ik had angst voor deze God, hoewel ik ook die gedachte niet uit durfde te spreken, want ook dan ben je geen goed gelovige. Uiteindelijk wordt een gelovige totaal psychisch verwrongen. Wanneer ik er met welwillende gelovigen over spreek, leggen ze meteen uit dat God zo heilig is dat we allemaal de dood verdienen enz. enz. Je kijkt ze aan en ziet dat het niet uitmaakt wat je tegen ze zegt. Ze luisteren niet, ze zijn er zeker van dat de bijbel Gods woord is, al zou God hun lieve moeder doodslaan, hun kleine kind straffen; ‘t is uiteindelijk ons verdiende loon! Wat een tragedie voor de mensheid is dit denken! Een grotere ramp is de mensheid niet overkomen.

[U32]Dat waar de bijbelse God Jahweh zich onderscheidt van al de andere goden uit het Midden-oosten is voor het merendeel niet de ethiek, maar slechts het fanatisme. Daar waar andere culturen ruimte voor andere goden toelieten, komt het bijbels geloof met geloofsfanatisme, het denkbeeld de enige echte God te aanbidden en Zijn uitverkorenen te zijn. Aan dit fanatisme hebben we de grootste godsdienst van de wereld te danken, niet aan het persoonlijk optreden op deze aarde van de Schepper van ons universum.

[U33]Een antwoord geven op de vraag ‘waar kies je dan voor’? Wel, dat is heel eenvoudig: voor een moraal en kijk op het leven die ver boven dit trieste wereldbeeld, belabberde godsbeeld, de zielige levenshouding en de naieve denkbeelden van fundamentalistische bijbelgelovigen uitstijgt. Wat kan het mij tegenwoordig banauwen dat bovenstaande voor godsdienst doorgaat! Godsverduistering zou wel eens een veel juistere benaming kunnen zijn, maar meer nog heeft dit alles te maken met waanideeën en beschadigen van 's mensen ziel.

[U34] Als de trend doorzet zullen er over enkele decennia vrijwel geen mannelijke dominees meer over zijn in de Lutherse kerk (in Skandinavië). We hebben hier weer een voorbeeld van aanpassen van de godsdienst. De godsdienst is zelden of nooit gebaseerd op de feiten maar slechts op de wensen, fantasieën en behoeften van de tijd. Moderne godsdienst zou men tegenwoordig kunnen omschrijven als ‘het zoeken van de vrouwelijke kant van het bestaan’, te rangschikken onder cultuur en kunst. In die geest heb ik ook zelf altijd de godsdienst ervaren. Een stuk minder gevaarlijk trouwens.

[U35]‘Wie dus op onwaardige wijze het Avondmaal viert, zal zich bezondigen aan het lichaam en bloed des Heren...hij eet en drinkt tot zijn eigen oordeel...Daarom zijn er onder u velen zwak en ziekelijk en menigeen sterft. Onder het oordeel des Heren worden wij getuchtigd, opdat wij niet met de wereld veroordeeld zouden worden.’ (1 Cor. 11:27-32).

Het christendom biedt ons in zijn ‘onnaspeurlijke rijkdom’ dus vrijstelling van de allerergste eeuwige straffen (die ze eerst zelf bedacht heeft), en daarvoor in de plaats komen tijdelijke straffen in dit leven om ons te louteren.

[U36]In het kort werkt het christelijk geloof voor velen zo:

-Vanwege de onmogelijke eisen (alles wat natuurlijk is, is zonde) worden we depressief, voortdurend beladen met schuldgevoel en onwaardigheid.

-Vanwege de mooie beloftes van hemelse zorg en wonderbare kracht die ons in het vooruitzicht worden gesteld, maar zich in de realiteit van het leven niet uitkristalliseren worden we teleurgesteld en beladen we ons met nog meer schuldgevoel en onwaardigheid.

-Omdat teleurgesteld worden in het evangelie natuurlijk niet mag belanden we op allerlei waanideeën om alles wat krom is recht te praten.

-Vanwege de extreme uitspraken worden we het slachtoffer van fanatisme.

[U37]We geven ons over aan idealisme. De godsdienst geeft een vulling aan alles waar we naar gehunkerd hebben, alles wat we misten. Het goede doen, de liefde, de vergeving, troost in lijden. Dit zijn de dingen waarom we gelovig worden. Maar tegelijkertijd krijgt de gelovige een kast vol aan dingen waar hij nooit om gevraagd heeft, zelfs nooit aan gedacht heeft en die bovendien niet in twijfel getrokken mogen worden. Als gevolg hiervan wordt hij voortdurend getraind in het onderdrukken van zijn menszijn en het onderdrukken van zijn gezond verstand.

[U38] De laatste eeuwen is het overduidelijk geworden dat de bijbel, dus Gods zelfopenbaring, niet alleen op wetenschappelijk, maar ook en vooral op het ethische vlak zo achterhaald is dat we die niet meer aan een volmaakte God toe kunnen schrijven. De bijbel is op vele plaatsen een belediging voor God.

[U39]Vergeven in liefde betekent juist dat je voor zonde geen genoegdoening verlangt. Dit is de hoogste trap van de liefde, een traptrede die de God van de bijbel nog niet ontdekt heeft, maar voor de moderne mens openstaat.

[U40] Ik ben tot de conclusie gekomen dat de christelijke godsdienst gebaseerd is op ideeën van Angst voor God, van Straf komende van God en van Rechtvaardigheid die indruist tegen ontwikkelde menselijke rede. Uiteindelijk heeft de godsdienst zich weten omhoog te vijzelen door de boodschap van Liefde hierboven te plaatsen. Een geweldige vondst, maar de onderbouw deugt niet. In feite hebben we door een huwelijk te sluiten tussen liefde en allerlei ideeën uit wrede en barbaarse tijden, de betekenis van liefde ontkracht. Dit is de diepste gedachte in dit boek.

[U41]Ik wil in God geloven, hoewel Hij er in het leven alles aan doet om mij maar niet in Hem te laten geloven. Als gevolg hiervan komt er een fundamentele ommezwaai in mijn denken: de eerste helft van mijn leven liet Hij mij voortdurend weten dat ik Hem alles verschuldigd was, dat ik vanwege mijn slechtheid maar ternauwernood gered zou worden, maar de tweede helft van mijn leven zal juist het tegenovergestelde zijn: Hij heeft mij opgevoed ethisch te denken en daarom heb ik er nu recht op Hem te vermanen. Het belasteren van mijzelf is in feite het belasteren van God. Want Hij heeft mij gemaakt tot wat ik ben. Ik wil Hem liefhebben en mijn hoofd voor Zijn grootsheid buigen, maar zal nooit zijn stokslagen, doodvonnissen, zogenaamde eeuwige veroordeling en andere wreedheden voor goddelijk houden. De bijbel leg ik naast me neer; vanaf nu is mijn eigen rede de maatstaf.

[U42]De mens kan alleen nog maar met zichzelf spreken, hij heeft geen andere gesprekspartner meer. Maar ik noem het innerlijk gesprek met mezelf het gesprek met God. Het is een God die binnen in mij leeft. Het geeft me weer vertrouwen in mijzelf. En het geeft me weer vertrouwen in Hem. Hij is zoveel groter dan mij in de traditionele godsdienst ooit verteld is. Zijn heiligheid betekent iets volkomen anders dan het mij in de traditionele godsdienst uitgelegd is. Wat de traditionele godsdienst in feite gedaan heeft is de werkelijke Schepper van het heelal te versluieren door Hem naar beneden te halen en Hem eeuwenlang het karakter te geven van een man (absoluut koning) uit de antieke tijd. Voor iemand die inziet hoe wij zo de Schepper van het heelal hebben verkleind voelt veel in de bijbel aan als absurd.

[U43] Het is al even interessant en steungevend op te merken dat de volwassen mens de gehele bijbel naast zich neer kan leggen op dezelfde manier als Paulus dat destijds deed met het Oude Testament! In feite zitten wij fundamentalistische / reformatorische / orthodoxe / evangelische / bijbelgetrouwe christenen met precies dezelfde traumatische problematiek als waar Paulus mee zat als farizeeër. De bijbel is voor ons moderne mensen wat voor Paulus het Oude Testament was: een leermeester die vroeger zin heeft gehad maar nu ontgroeid wordt. Voor Paulus was het een leermeester tot aan Christus, tot aan de komst van het grotere, voor ons is de gehele bijbel een leermeester tot aan de Mondige Mens, de mens die al het vorige in zich opgezogen heeft en er nu naar hunkert om op te stijgen tot een nog grotere hoogte: de hoogste traptrede van de liefde, de liefde die alles en allen omvat, die geen hel, goddelijke vervloeking, angst en straf meer kent, omdat ze afdoet met zaken als ‘genoegdoening’, vergelding en bloedwraak.

[U44]Er is een nog veel groter bezwaar tegen dit eindtijd-denken dan de nutteloze en naïeve bijbeluitleg: eindtijd-gelovigen scheppen voor zichzelf een wereld die benauwend is, een wereld die voor het merendeel bestaat uit een grote beklemmende zwarte antichristelijke massa, een kolkende zee van duistere krachten, waartegen een heel klein groepje van ‘ware gelovigen’ het moet opnemen en waarin dat kleine groepje hun licht maar moet laten schijnen. Niets is zo erg geweest in mijn leven dan als tiener dit pathologische wereldbeeld opgedrongen te krijgen.

[U45]Niets is voor de toekomst van de godsdienst zo doorslaggevend als de kennis die de mens in de laatste eeuwen heeft opgedaan op het gebied van de astronomie. Keer op keer komen mijn gedachten hier op terug. Met de gedachte van de oneindigheid, de ver boven al onze begrippen gaande indrukken van de nieuwe werkelijkheid, valt alles wat in duizenden jaren gezegd is over God in het niet. God zal daarom steeds meer de Onnoembare worden, dat waar niet over gesproken mag worden. De vroomheid van de toekomst is juist dit: stil zijn over God, omdat al het andere God omlaag haalt.

[U46] Ik weet na een half leven geïndoktrineerd te zijn door het christelijk geloof hoe moeilijk het is om op gezond denken te komen. Gezond in de betekenis van dit aardse bestaan te waarderen als positief, als een godsgeschenk dat niet beter had kunnen zijn. En dát is juist waar ik in mijn leven op wil uitkomen, want daarin is de hoogste menselijkheid gelegen.

[U47] De postmoderne tijd ís geen ineenstorten van alles wat mooi en waardevol is, het ís niet de goddeloze eindtijd (die er nooit zal komen), het ís niet een poel des verderfs met mensen die steeds beestachtiger te keer gaan. Het ís niet de tijd van de chaos en wanhoop in het menselijk denken. Al deze beschrijvingen van onze tijd horen we uit de monden van hen die de primitieve God van Eisen, Angst, Straf en Oordeel preken. Zij preken zo negatief, omdat ze hun oude wereldbeeld ineen voelen storten en zich vreselijk benauwd voelen. Dit is ook de reden waarom we in onze tijd van zovele kanten horen over een herleving van het fundamentalisme: het traditionele geloof is gewikkeld in een doodsstrijd.

[U48] De zestiger jaren van de vorige eeuw zullen de geschiedenis ingaan als een breukvlak tussen twee werelden, twee zeer verschillende maatschappijen. De generatie van daarvoor kan de nieuwe generatie van na de zestiger jaren niet begrijpen. Zij leefden in een volkomen andere wereld. In de jaren zestig veranderde de westerse maatschappij definitief van geloof in autoriteiten tot mondigheid van elk individu.

[U49]Het is uitermate vreemd dat er in de hele bijbel zo goed als nooit over de hel gesproken wordt, maar als erover gesproken wordt dan zijn het nagenoeg altijd de woorden van Jezus. Hij dreigt altijd met de hel. Er is niets vreemder dan het feit dat we met de komst van het christendom –het geloof dat liefde en vergeving predikt- tezelfdertijd ook het allergrootste barbarisme in ’s mensen denken zijn intrede doet.

[U50]De keerzijde van de godsdienst, de meest liefdeloze kijk op het leven, zit opgesloten in wat mensen ‘het evangelie’, de Goede Boodschap noemen op een manier dat er niet van te scheiden is. Met het geloven in de Goede Boodschap sterkt ook voortdurend de Kwade Boodschap aan. Hoe meer je iemand ‘verlossing’ aanbiedt, hoe meer je hem in een zwarte verdorven wereld moet laten lopen.

[U51]Religie is een ervaring van je eigen ziel en is beperkt tot het innerlijke leven van de mens. Objektieve bewijzen van Gods handelingen om ons heen zijn er niet. Over Gods concrete handelen kun je alleen maar lezen of verhalen horen, je kunt het niet waarnemen in de wereld om je heen. Je kunt het wel jezelf wijsmaken.

[U52]Natuurlijk is wetenschap meten en waarnemen, natuurlijk is geloof beleving, maar de twee moeten altijd samengaan. Geloof blijft letterlijk waardeloos en absurd zolang als het in strijd is met de wetenschap.

Voor de moderne mens is wetenschappelijke kennis opdoen mijns inziens een centrale opdracht in het leven.

[U53]Dogma’s zijn ten diepste onmogelijk klinkende dingen (verhalen, redeneringen) waarin je móet geloven. En dat lukt ons niet omdat ze logisch en onvermijdelijk zijn, maar omdat we er in wíllen geloven. Dogma’s voldoen aan de behoefte tot een gemakkelijk te begrijpen synthese van de wereld en het leven te komen, de raadsels zo eenvoudig mogelijk op te lossen. Zo hebben wij in de godsdienst te maken met teugelloze fantasie en soms met een onvergeeflijke vereenvoudiging van de werkelijkheid, met als onderwerp de meest diepzinnige en moeilijkste aspekten van het leven. Het resultaat is veelal platvloersheid. Als illustratie zou ik kunnen noemen het christelijke dogma dat hemel en hel afhankelijk is van de vraag of iemand de juiste theologie bezit (oftewel of iemand gelooft in een verhaal/overlevering).

[U54]Wat Hardy in zijn gedicht God’s Funeral zo goed beschrijft is dat het opgeven van de godsdienst niet zomaar een intellectuele kwestie was waar we nu 'gewoon' anders over denken. Het was als het verlies van een geliefde, iets dat verlamt, alle levensenergie wegneemt, iets dat zo tragisch is dat het voor de mens moeilijk te geloven is dat het ooit nog weer 'mooi' kan worden.

[U55]Geen mens is gescheiden van God. Bij iedere ademhaling ademt ieder mens God in. Geen mens hoeft te voldoen aan eisen voordat hij Gods liefde kan ervaren. Geen mens zal zijn doel voorbijschieten. Volwassen Geloof heeft slechts één centraal basisgegeven vanwaaruit het gehele leven wordt opgebouwd en beleefd: het weet zich verbonden met al het andere in de schepping, met al het andere levende en het niet levende. Het leeft daarom uit liefde. Het zoekt niet naar liefde, maar is het. De liefde van Volwassen Geloof is niet slechts een passief gevoel van 'het komt wel goed' of een verlangen hiernaar, maar een bewuste keuze voor de liefde, de harmonie, het uitgroeien tot de hoogste menselijkheid. De keuze maak je zelf en doe je heel bewust.

[U56]Ook de bijbel is niet het laatste antwoord. Ook zij roept meer vragen op dan ze beantwoordt. Denk er eens over na: zelfs de laatste woorden van de gekruisigde Jezus waren een kolossale vraag aan het adres van God en de laatste woorden van de bijbel zijn een leugen. De onverschilligheid van de bijbelse God ten opzichte van de mens doet niet onder voor de onverschilligheid van de mens voor Hem, waar Zijn aanhangers ons mensen altijd van beschuldigen...

[U57]Waarom ben Ik? (vraagt God)

[U58]Mijn probleem is dit: medelijden van God in een onvolmaakte wereld is leuk voor de christenen natuurlijk, maar niet voor God. Hij hoort namelijk dat woordje onvolmaakt meteen als een klacht aan zijn adres. Ik zie daar niet zoveel bemoedigends in voor Mij, maar meer iets om me voor te schamen.

(moderne uitspraak van God).

[U59]Modern christelijk geloof is een ‘krachtige energie’ uit een verhaal. In plaats van op de bijbel kan je dit evengoed baseren op ‘het verlossend handelen van God’ en ‘vervulling van het menselijk bestaan’ in de film Titanic van Cameron en je zou het evengoed kunnen vieren door het wekelijks zingen van de tune My heart will go on.

Ik kan me best vinden in veel van de ethische opvattingen van deze mensen, maar vind het oneerlijk dat ze het nog christendom blijven noemen. Net zoals je moderne orkestmuziek met geen mogelijkheid ‘klassieke muziek’ mag noemen. De enige overeenkomst met klassieke muziek is dat een orkest de muziek speelt.

[U60]Christus had nooit (in de gedachten van de eerste gelovige christenen) uit de dood kunnen opstaan als mensen er toen niet van die antieke mythologische gedachten op na hielden dat Gods toorn tot bedaren zou kunnen komen door het offeren van een onschuldig mens en opstandingen van goden om de haverklap plaatsvinden. Blijf maar mooi een tijd denken over het godsbeeld dat het christendom ons aanbiedt, gebaseerd op kannibalisme. Voor mij is het doorslaggevend geweest om de waanzin ervan in te zien.

[U61]De nachtmerrie van de christen is het christelijk geloof waarvan hij denkt juist de verlossing en vervulling van zijn leven te krijgen. Verlossing en verzoening bestaat in het christendom alleen bij de gratie van zonde, verdoemenis en straf.

[U62]Simpele Ziel:
-Maar wat ik ook schrijf, ik kan niemand de ogen opendoen. Dat kan alleen God. En Die zegt, klop en de deur zal voor je geopend worden, zoek en je zult vinden. Je kunt nog terug Rereformed!

Rereformed:
-Nee, Simpele Ziel, de werkelijkheid van het leven is dit: Klop op welke deur dan ook van ideologieën en waandenken, en de deur zal voor je opengaan. Het heeft totaal niets met God te maken.

[U63] Waar het om gaat is in te zien dat de problemen waar we in de godsdienst veelal mee zitten niet te wijten zijn aan bepaalde mensen die de godsdienst verkeerd begrepen hebben en spelbrekers zijn (zo lossen gelovigen de problemen van alle religieuze eeuwen op), maar de oorzaak van allerlei menselijke ellende op aarde diep in de godsdienst zelf ligt. Het is trouwens zeker niet waar dat ik mijn tijd verspil door met deze gelovige mensen in discussie te gaan. Ik ben vroeger ook één van hun geweest, een slaaf van de bijbel. Gelukkig kan een mens wel degelijk van opvattingen veranderen! De onwaarachtigheid en het benauwende van de voorstellingen in de bijbel druipt er als het ware van af. De waarheid over het christelijk geloof is voor een modern kind zo gemakkelijk als wat in te zien. Gelovigen zitten nooit met te weinig inzicht, maar slechts met de beklemmende angst die hun ervan weerhoudt de conclusies over hun geloof echt te trekken. Omdat de bijbel de allerwreedste straffen en allergrootste toorn van God over afvalligen uitgiet (en te pas en te onpas hierover uitwijdt -‘Laat niemand u misleiden met drogredenen, want door zulke dingen komt de toorn Gods’ Ef 5:6)- hebben velen een boeklang of nog langer therapie nodig om de moed ervoor te vinden mondig te worden in het denken.

[U64]Rereformed tegen Paulus:
...want velen wandelen –ik heb het u dikwijls van hen gezegd, maar nu zeg ik het ook wenende- als vijanden van dit godgegeven leven. Het gevolg van hun denken is haat en nijd in de wereld, hun God is de antieke papieren heilige tekst, hun eer stellen zij in hun slaafse onderwerping daaraan, zij zijn slechts uit op de hemelse prijsuitreiking’. (vgl Fil. 3:18)

[U65]In dit boek ben ik bezig geweest met de duistere kanten, de keerzijde van het christendom. Deze keerzijde is geen kleinigheid!

[U66]‘Van Christus, die ons heeft laten zien hoe wij mensen met elkaar moeten omgaan, gaat zo’n geweldige hemelse kracht uit dat ontelbaren er geestelijk gevoed door zullen worden en de mensheid als gevolg daarvan geleidelijk naar de volwassenheid zal worden gebracht. Er komt een tijd dat wij de volle godsdienstige eenheid van de mensheid zullen bereiken, ieder mens zal namelijk uitgroeien tot Zoon van God, tot menselijke rijpheid, tot opbouw van de gehele wereld, het Lichaam van God. Dan zullen wij niet meer onmondig zijn, op en neer gaan, heen en weer geslingerd worden onder invloed van allerlei tegenstrijdige antieke godsdienstige leringen, door de waandenkbeelden van mensen die, wegens hun gebrek aan inzicht, ons zicht op God belemmeren en versluieren, maar dan groeien wij, ons aan de eerlijkste wetenschappelijke inzichten van de realiteit houdende, in liefde in elk opzicht naar God toe. Aan God zelf ontleent de gehele mensheid als een harmonieus geheel -naar de kracht die aan een ieder gegeven wordt- zijn fantastische ontwikkeling, waarvan de kern is de mensheid op te bouwen in de liefde.’

[U67]Dat er van straf geleerd kan worden aanvaard ik op deze manier: een mens die zich ethisch ontwikkeld heeft, doet niets anders dan zichzelf overwinnen, hij wordt voortdurend door zijn eigen ‘ik’ aangeklaagd en gestraft. Dit is ruimschoots voldoende. Een ieder die hoge ethische waarden heeft weet dat het zo werkt. Schaamte is onze stimulans om hogerop te groeien.

[U68]Pijn niet negatief? Je hebt je dan mooi aangepast aan de wereld van muggen waaronder je leeft. Geweldig inzicht als je van de werkelijkheid uitgaat! Ik ben het volkomen met je eens. Zo zie je maar: ik ben niet eenzijdig. Ik denk dat ik veelal dezelfde opvattingen heb als jij. Maar voor mij is de wereld geen strijdtoneel meer, maar heeft alles zijn plaats.

[U69]De christelijke godsdienst legt pijn uit als ‘eigen schuld van de mens’. Daar is jammergenoeg niets positiefs aan. Integendeel, als je het christendom serieus beleeft ga je walgen van het menszijn, schop je jezelf steeds dieper in de goot. God had ons een perfekte wereld willen geven maar WIJ hebben alles verknalt. In die zielige wereld wil de gelovige leven. Stel je voor: alle muzieknoten die de Componist in zijn symfonie heeft staan voelen zich zondig, staan allemaal te beven voor Hem en roepen om genade. Ze willen allemaal anders klinken, ze willen het liefst uit de partituur verdwijnen en in andere muzieknoten omgezet worden. Allemaal willen ze een verhogingsteken krijgen. Noten met verlagingstekens zetten ze in de cel of worden subiet ter dood veroordeeld, de partituur uitgeschopt. Wat een blamage zal dit zijn voor de componist! Deze redeneringen zijn fataal omdat je daarmee je levensgeluk volkomen bederft. Dit is dan natuurlijk ook juist de bedoeling van het christendom, want het gaat erom in te zien dat je Verlossing van buiten nodig hebt, als noot niets kunt doen. Wanneer de componist maar stil wacht hoe het klinkt wachten dus alle noten op een Heiland of Geest die hun op de juiste manier kan bespelen, zelf kunnen ze namelijk totaal niets doen, verkeren ze allemaal in de meest ontredderde staat, ‘in volkomen duisternis’. En wanneer die Redder dan eindelijk komt en ze bespeelt, klinken alle noten hoe christelijk ze ook zijn tóch weer vals omdat ze nu eenmaal in zonde geboren zijn (=op een ontstemde piano gespeeld worden) en de werkelijke verlossing pas in de hemel komt (=de compositie wordt pas perfect wanneer de Componist het zonder instrument hoort, ‘in de geest’ door de noten slechts te lezen). En voor zover het toch om een klinkende uitvoering gaat zullen de noten zeggen dat de componist de allerbeste en allerduurste piano gekocht heeft, maar hij ruzie kreeg met een ondergeschikte huisgenoot die om de één of andere onbegrijpelijke reden niet tegen mooie pianomuziek kan zodat hij iedere nacht stiekem de lucht te droog maakt zodat de snaren allemaal ontstemd worden. Het helpt niet natuurlijk, want de componist gaat maar eeuwig door met het bespelen van zijn piano, maar zijn ontevreden huisgenoot snapt het nooit, gaat eeuwig door met het dwarsbomen en dezelfde trucs uit te halen. En de componist laat eeuwig zijn huisgenoot maar zijn gang gaan. Hij doet slechts de belofte dat er ‘spoedig’ een pianostemmer zal komen, een die zo veelzijdig is dat hij bovendien die vervelende huisgenoot in een poel des vuurs zal gooien...

Voor mensen met dit soort waangedachten schrijf ik.

[U70] Zolang het christendom nog het gezicht van God bepaalt zullen velen het voor dom uitmaken in God te geloven, maar spoedig leven we in een andere tijd, een tijd waarin de meerderheid een volkomen ander beeld van God heeft.

[U71]Sla een fundamentalistisch boek op (bijvoorbeeld Josh McDowell, Evidence that demands a verdict), en je zult om de oren geslagen worden met redeneringen zoals 'Indien Jezus' claim Gods Zoon, de Waarheid en het Leven te zijn, niet waar is, is het alternatief dat Hij een gestoorde gek was, een geesteszieke'. Deze redenering wordt dan gedaan in de verwachting dat een redelijk iemand dat laatste van Jezus niet zal zeggen en men dus triomfantelijk uit kan roepen dat Hij dus wel God móet zijn. Maar fundamentalisten begrijpen nooit dat het niet om deze twee onmogelijke alternatieven kan gaan; ze zijn allebei onwaar. De waarheid is veel eenvoudiger: de Jezus van de evangeliën is een imaginair kunstproduct, een product van een paar generaties fantasievol denken op de godsdienstige manier eigen aan die tijd, een product van godsdienstige illusies, vrome gedachtengangen volgens het antieke voorstellingsvermogen. Het heeft weinig of niets met historiciteit te maken.

[U91] Jouw vraag "Wat denk je trouwens van Jezus" is van dezelfde strekking als "Wat denk je trouwens van Frodo in Tolkiens boek The Lord of the Rings?" En hiermee heb je mijn antwoord gelijk ook: een geweldig boek, een geweldige inspiratie. Maar het is een religieus drama, het is schitterende mythologie, het is Tolkien, Shakespeare, Wagner, een Hollywood spektakel. Jezus zoals we over hem kunnen lezen is geen historische realiteit.

[U72]Wij behouden ons godsgeloof en daarmee onze zielsrust en ons diep innerlijk geluk door Hem steeds verder buiten ons gezichtsveld te verheffen, door het opgeven van onze kinderlijke naieve gedachten over God, door steeds minder het geloof in te kleuren met dogma's en antieke voorstellingen. Wij moderne mensen kunnen niet anders dan toegeven dat God zich niet openbaart in de vorm van een antieke boekreligie. Het is een waandenkbeeld te veronderstellen dat God op een berg Sinaï verschijnt en een conversatie houdt met Mozes, ja, zelfs met een beiteltje de tien geboden voor mensen op een stenen tafel grift. Het boek waarop men zich beroept is niet van God uitgegaan, maar het produkt van de gedachten van de mens over God en dat haalt God in deze tijd zover naar beneden dat Hij een onbenulligheid is geworden. Alleen door tot een modern begrip van God te komen, op dezelfde manier als we een modern begrip van het universum hebben gekregen, kunnen we met godsdienst verder.

[U73]Natuurlijk creëert de mens van alle tijden wel degelijk zijn eigen God. Maar dit in te zien is helemaal niet tragisch. Integendeel: wanneer je het eindelijk inziet geeft het jou de mogelijkheid een symfonie van ongeëvenaarde kwaliteit te scheppen in je eigen leven! Wij moderne mensen hoeven niet meer datzelfde eeuwenoude deuntje in te studeren, te eerbiedigen en altijd maar weer op te dreunen. Wij zijn gepromoveerd tot componisten met een enorm arsenaal aan kennis, techniek en inzicht. Als gevolg kunnen we opklimmen tot iets veel hogers dan wat we in vroegere tijden gezien hebben.

[U74] Iemand die ‘godsdienstig’ is verschilt van de ‘ongelovige’ slechts op één manier: Hij gebruikt alleen maar een andere terminologie.

[U75]Ieder mens heeft verlangen naar het Heilige. Geloof behoort tot de allerdiepste behoeften van een mens. Ik kan het niet wetenschappelijk onderbouwen, maar mijn ervaring zegt het. Ontzag voor het mysterie, het behoren tot het groter geheel, het ervaren van diepzinnige gevoelens. Ik weet eigenlijk niet hoe je het zou moeten omschrijven.
O, wat zou ik willen dat onze maatschappij weer eens een geestelijke opleving zou meemaken! Wanneer mensen geestelijk voedsel zouden krijgen zou het overal zijn gevolgen hebben, op het werk, in het huwelijk, in de vergaderzaal enz.
Maar begrijp me goed, ik doel hiermee niet op een charismatische opwekking. Al dat fundamentalistisch dogmatisch gedoe vind ik maar kinderachtig, dweperig, ongezond, fanatiek en naief.
Mijn intuïtie zegt mij op te roepen tot geloof, maar tezelfdertijd tot voortdurend vragen blijven stellen, voortdurend blijven twijfelen. Maar ja, ik blijf toch veelal maar op de achtergrond. Ik breng mijn inzichten niet zo naar voren. Ik wil op niemands tenen gaan staan, aan niemand aanstoot geven. Ik heb ook niet zo heel veel te verkondigen. Ik ben wat dat betreft voorzichtig. Liever dan twisten met anderen zou ik het positieve in ieder willen zoeken, ook in het christelijk geloof.

[U76] Ik moet nederig zeggen dat geloof niet in woorden is uit te drukken. De definitie van geloof is voor mij: dat wat je niet in woorden kunt omschrijven. Ik houd van de woorden van Meester Eckhart: Alles wat je over God zegt is onjuist. Daarom ben ik ook in de regel zo stil. Geloof is dat wat niet gevangen kan worden, niet uitgesproken kan worden, dat wat je niet in de hand kan hebben. Maar mijn geloof is heel reëel en is een brug tussen rationaliteit en mystiek, rede en intuïtie. Mijn geloof is de helende factor in mijn leven, het antwoord op de levensmoeheid en de zinloosheid van het leven.

[U77] Hoe ziet mijn God eruit? Snap je niet dat jouw vraag een vraag uit de steentijd is en mijn antwoord het antwoord van de verre toekomst? Het loopt inderdaad uit op 'Überpsychologie'. Het is zelfs logisch: Wanneer je de God van de bijbel wegdoet uit je leven, omdat hij een God is die men verkleind heeft tot het niveau van mens, hoe zou men op weer een God kunnen uitkomen die in menselijke bewoordingen te vatten is? Jou zo'n antwoord te geven zou teleurstellend zijn!

[U78] Juist omdat de nieuwe godsdienst vaag is, of beter gezegd 'allesomvattend' is, wint ze het van de traditionele boekgodsdiensten. Die gaan allemaal dood omdat hun antwoorden en vragen geleidelijk aan in een grap veranderen, of volslagen onbegrijpelijk worden, geen relevantie meer hebben voor de mens van vandaag. De oude godsdiensten splitsen de mensheid slechts op in tegenpolen, scheiden God en mens slechts van elkaar af, laten ons in eeuwige angstvisioenen leven, dan weer Gods toorn, dan weer de verleiding van de satan, dan weer de macht van het zondige ego. Bovendien hebben deze traditionele godsdiensten geen enkel oog voor het opbouwen van deze wereld, de wereld die in deze eeuw ten gronde gaat indien wij mensheid niet op radikale manier ingrijpen. Christendom doet niets anders dan maar wachten op dit einde om triomfantelijk gelijk te kunnen hebben. Zij is niet begaan met het uitsterven van dier- en plantsoorten, zij roept niet op tot eenheid en eendracht van het gehele menselijke ras en tot gebruik making van de menselijke kracht om de aarde te behouden. Zij is begaan met slechts één ding: hun godsdienst is de unieke waarheid en daar moet men iedereen van overtuigen.

[U79] De godsdienst van de toekomst is een gereedschapskist om het leven te aanvaarden, om ja te leren zeggen tegen het leven, om onszelf te leren kennen, om grenzen te zien aan onze grenzeloze vrijheid, om op te klimmen naar onze hoogste potentie, om onze roeping tot hoogste menszijn te ervaren.

[U80] Je laat in bovenstaande reactie trouwens goed zien hoe een gelovige in elkaar zit. Je hebt mijn teksten gelezen, en een stem in jou geeft toe dat je het later ook zo zal zien. Je eerlijkheid gebiedt het je toe te geven, maar de angst verbiedt het je de consequenties er daadwerkelijk aan te verbinden. Ik heb ook geworsteld met de godsdienst, maar kan je zeggen dat ‘twijfel’, waar je het over hebt, alsof het iets negatiefs is, iets dat aan je knaagt, op geen enkele manier in mijn leven gevonden kan worden. Twijfel is namelijk iets dat ieder mens juist MOET hebben, en waar ik bijzonder blij om ben en als kostbare schat in mijn handen houd. Juist iemand die geen twijfel heeft is een beetje ongezond en onnozel. Maar ik begrijp je best. Je uitspraak legt weer precies de kern van het christelijk geloof bloot. Voor christenen is twijfel namelijk een synoniem van angst voor God. Ze hebben het nooit door, en zullen het zelden toegeven. Twijfelen mag niet in het christendom. Weer zo’n vreemde karakteristiek van verwrongen mensheid, een mensheid vastgebonden in de kleverige pap van gedachten waar ze zich maar nooit aan kunnen ontworstelen. Bevrijd worden van de dwangbuis waarin het geloof je heeft vastgebonden is een kolossale klus. Ik ben er jaren mee bezig geweest. Maar de moeite waard, want het is een verademing, alsof je opeens weer boven water komt; het is een terugkeren tot het menszijn, een ervaring waar oneindig veel meer vreugde aan vastzit dan aan geloof. Overigens, na dit lange proces van eerlijk denken over godsdienst is er geen haar op mijn hoofd die er nog over twijfelt of het christelijk geloof misschien toch waar is.

[U81] Eigentijdse christelijke theologie is voor mensen die geestelijk grote honger hebben, maar totaal niets anders in huis hebben dan wat kliekjes van een paar dagen geleden. Theologie bedacht door mensen die met het christendom zijn grootgebracht en er maar geen afstand van kunnen/durven nemen.

[U82] Vreemd, een mens is bang voor God alleen omdat hij mens is en niet anders kan dan menselijk handelen, en God is boos op de mens voor iets dat niet anders had kunnen zijn. En juist dit is de basis van het geloof waarmee we vertrouwd zijn.

[U83] O mens, voor wie het christelijk geloof de hoogste troost in het leven is, hebt u er ooit bij stilgestaan dat u, door de mythe (Genesis 3) als uw werkelijkheid te aanvaarden, uw verlossing gebouwd hebt op uw zelfgecreëerde angsten? Dat u op deze eerste bladzijden van dat wat doorgaat voor het Woord van God uw eigen God, de Vader die slaat, geschapen hebt? En -denk nog verder- dat u daarmee bovendien bepaalt wat voor ouder u zult zijn voor uw kinderen? En dat u daarmee voor de volgende generatie weer het Vaderbeeld schept waarin men zal geloven?

[U84] En wanneer een mens zich dan als volkomen slecht ziet wordt hem dáárvan redding aangeboden. En die redding gaat als volgt te werk: je wordt op een brancard gelegd en geboeid. En op weg naar de zaligheid mag je je niet bewegen, wordt je er voortdurend op gewezen dat naar links en rechts kijken fatale gevolgen heeft. Een mens wordt in het christendom niet verlost van zijn zondigheid; integendeel, hoe vromer hij het christenzijn beleeft, des te zondiger zal hij zich voelen, zijn gehele leven door.

[U85] Ook al zijn de kerken leeg, God blijft in de gedachten van miljoenen voortleven. Er wordt Hem gewoon een ander pak aangetrokken. En iedereen overhandigt Hem heel persoonlijk een stropdas met de kleuren die Hij dan moet dragen.

[U86] Wanneer God hemel en aarde schept, duisternis en licht, warmte en koude dan is het vanzelfsprekend dat Hij ook liefde en haat schept. Het één bestaat namelijk niet zonder het ander, en alles wat is, is een mengeling van de twee. Zo is de vraag ‘Heeft God het kwaad geschapen?’ één van de gemakkelijkste om te beantwoorden: het kan niet anders.

[U87] Er is dan ook in mijn leven nauwelijks iets zo frustrerends geweest dan na vele jaren en na lange studie op te merken dat theologie eigenlijk hetzelfde is als met intellectuele goocheltoeren en behendige gedachtenacrobatiek het esthetisch en intellectueel aanvaardbaar maken van de meest absurde, de meest kromme, verouderde, onmogelijke, veelvuldig tegenstrijdige, kinderlijke en soms banale opvattingen. De opvattingen die men er op nahoudt hebben hun basis in de menselijke wensdromen en angst voor de gevolgen van het afvallig worden, maar dit wordt zelden of nooit herkend en daarom praktisch nooit erkend.

[U88] De liefde samengesmeed aan de moed om het leven te aanvaarden zoals het in werkelijkheid door God geschapen is –de wereld zoals we hem kennen-, zal de sleutel voor de toekomst moeten zijn om op een gezonde Bovenmens te komen.

[U89] Voor het dilemma staande van de moderne mens wiens ogen zijn opengegaan op talloze manieren, begint het me duidelijk te worden dat de grootte van een mens gemeten kan worden aan de moed die hij in zich heeft alle feiten van het leven, de werkelijkheid om zich heen, de illusies die hij zich geschapen heeft, eerlijk onder ogen te durven zien en er toch niet om verbitterd wordt, maar integendeel, de keus maakt om de liefde te laten uitgroeien tot zijn hoogste stand.

[U90]2 Petrus 3 in de Nieuwe Bijbelvertaling van het jaar 7589:

3 Vergeet vooral dit niet: aan het eind van de tijd zullen er apen komen die hun geïmplanteerde chips de vrije loop laten, en u spottend vragen: Hij heeft toch beloofd te komen?
4 Waar blijft hij nu? Onze ouders sterven praktisch niet meer, en niets blijft zoals het van het begin van de schepping is geweest.
5 Ze gaan bewust voorbij aan het feit dat de melkweg dan wel miljoenen jaren oud is, maar er vanalles is gebeurd sinds die tijd. De aarde, door oneindige processen ontstaan uit en door de elementen genoemd in ons aards periodiek systeem,
6 is door water al eens een keer overstroomd en ten onder gegaan, [en werd door een kernoorlog ten tweede male vernietigd].
7 Maar de tegenwoordige hemel en aarde worden, ook [bij wijze van spreken] door het woord van God, in stand gehouden, maar ditmaal om uiteindelijk aan een zwart gat prijsgegeven te worden op de dag van het oordeel; dan zullen ook de laatste schadelijke bacteriën en virussen ten onder gaan.
8 Verlies één ding niet uit het oog, vrienden: voor de Heer is één dag als miljoen jaar en miljoen jaar als één dag.
9 De Heer stelt wat hij heeft beloofd, niet uit, zoals sommigen denken. Hij heeft alleen maar geduld met u. Hij wil niet dat er ook maar één worm verloren gaat, maar dat allen evolueren tot Bovenmens.
10 Maar de dag van de Heer zal komen, onopgemerkt door telescopen op Pluto en ruimteschepen buiten ons zonnestelsel. Dan zullen de hemelruimten met een dof gedreun vergaan en de elementen vlam vatten en in een zwart gat verdwijnen, en de aarde met al haar werken zal zich voor God moeten verantwoorden.
11 Als dat allemaal zo verdwijnt, hoe ontwikkeld en aangepast aan de allermodernste technieken moet u dan niet leven!
12 U hoeft niet gespannen uit te zien naar de dag van de Heer; u kunt de komst ervan echt niet bespoedigen – die dag waarop de hemelruimten in vlammen zullen opgaan en de elementen wegsmelten door de hitte.
13 Maar hij heeft ons een nieuwe hemel en een nieuwe aarde beloofd, waar volledige beheersing van de natuurwetten zal heersen, en daar zien we verlangend naar uit.
14 In afwachting daarvan moet u, vrienden, uw best doen, om in Gods ogen efficiënt en zonder technische defecten te zijn en in vrede met hem leven.
15 Bedenk dat het geduld dat de Heer met ons heeft, onze redding is [aangezien de wetenschap nog duizenden jaren nodig heeft om alles na te vorsen]. Gebruik makend van het inzicht dat hem gegeven is, heeft ook onze geliefde broeder Nietzsche u in die trant geschreven.
16 Trouwens, zo doet hij in al zijn boeken waarin hij over dit onderwerp spreekt. Zijn boeken bevatten een aantal moeilijke dingen. Mensen [zoals de eens verslagen antichrist Rereformed] die niet onderlegd zijn en onstandvastig zijn, geven er tot hun eigen ondergang een verkeerde uitleg aan. Hetzelfde doen ze trouwens met de andere boeken van de Schrift.

[U92]De uiterste vorm van vroomheid is hetzelfde als de meest verminkte vorm van leven. Uiterste vroomheid staat namelijk gelijk aan zwelgen in alles wat het tegengestelde is van het godgegeven natuurlijke leven op aarde, iets wat je op elke bladzijde van de godsdienstige geschiedenis kunt lezen.

[U93]Het dilemma van het christendom zal altijd hetzelfde zijn: Ga in gesprek met welke ‘echte bekeerde’ dan ook en je zal dit te horen krijgen: er is maar één weg, je gaat alleen naar de hemel als je Jezus vergeving vraagt voor je zonden en Hem aanneemt als je redder. En als bonus krijg je een hele vracht aan antieke, onmogelijke, achterhaalde, wrede of onbenullige denkbeelden over God en het menselijk leven...

[U94]Alle oude boekgodsdiensten zullen in deze nieuwe eeuw wegsterven of voort blijven leven als -meer of minder onschuldig- gebeuzel of spannend vermaak of sentimentele troost, in dezelfde cathegorie als astrologie, ufo-geloof (inclusief ontvoeringen door buitenaardse wezens), Lourdes-genezingen, amuletten, kaarsenbranden voor heilige beelden en geesten oproepen.

[U95]Godsdienstig denken van de toekomst is niet een aanhangen van leerstellingen, geloven in bepaalde gebeurtenissen en voortdurende opvoering van bepaalde rituelen, maar een diep bewustzijn van de heiligheid van het gehele leven, een intuïtief hoog ethisch handelen in de wetenschap van de eenheid van het alles, een zoeken naar ons hoogste menszijn, het eerbiedigen van de natuur (=alles) om ons heen.

[U96]De godsdienst van de 21ste eeuw zal zo weinig mogelijk metafysica bevatten, zo weinig mogelijk geloofsstellingen, zo weinig mogelijk geconcentreerd zijn op een macht buiten onszelf, buiten de schepping, zo weinig mogelijk respect hebben voor autoriteiten buiten onszelf, en zo weinig mogelijk ervaren worden in groepsverband dat zichzelf afscheidt van de rest van de mensheid.

[U97]Direct ingrijpen van God op de traditionele manier begrepen (bovennatuurlijke wonderen) is geloof als pleister op een wonde, het is het verkleinen van God tot een zalfje op de wonde. Het is voor mensen die er niet tegen kunnen hun portemonnee te verliezen. Ze moeten het met een godswonder weer terugkrijgen. Het is voor mensen die bijgelovig zijn, mensen die als kinderen in het leven staan. Het allermooiste van ons moderne leven is juist dat er geen wonderen (in de traditionele betekenis) bestaan. Op deze manier zijn we eindelijk afgekomen van de grilligheid van het bestaan en de angst voor zowel God als de duivel.

[U99]Mijn God spreekt zich niet nader uit over de dingen dan in dat wat Hij van zich laat zien in het universum om ons heen. En ik besef dat het slechts een detail ervan is wat we met ons beperkte waarnemingsvermogen kunnen bevatten. Het gaat mij voor het merendeel allemaal te veel boven mijn hoofd. Het maakt me letterlijk sprakeloos over God. En dat is een veel hogere en eerbiediger levensinstelling dan de vrome godsdienstigheid die ons met alle mogelijke naïviteit, zogenaamd geopenbaarde zekerheden over God, het bestaan en de wereld om de oren slaat.

[U99]Eerst moeten we kijken naar wat de werkelijkheid om ons heen vertelt, daarna ons pas gaan afvragen welk geloof erbij past. In de traditionele geloven wordt dit omgekeerd: eerst de ‘ervaring’ van de bekering, en dan krijgt men er op de koop toe een wereldbeeld en ethiek, en ziet men alles door deze bril.

[U100]En nadat ik op deze nieuwe gedachten kom en ze uitspreek, word ik tot mijn laatste ademtocht door de christelijke godsdienst aangeklaagd als iemand die ‘als een hond terugkeert naar zijn overgeefsel’ (2 Petrus 2). Wanneer je ermee te maken hebt gehad is christelijke godsdienst voorwaar niet iets wat je even koel kunt benaderen.